Аарлас ордені (Россия)
Халып:Выверенная статья Халып:Карточка награды Халып:Значения Аарлас ордені (Халып:Lang-ru) — хазна статустығ тиксі гражданскай иң пӧзік сыйыхтарының кӧрімнерінің пірсі[1]. Ол хазна кізілеріне, чаа-имнег кирее, ӱгредіг учреждениелеріне халыхта паза хазнада улуғ чидіглерге читкен ӱчӱн пирілче. Орденнең пасха Халып:Iw3 турысхан Россия чуртағҷылары сыйыхтатчалар[2][3].
Пастағызын на ағаа тӧӧй орден Советскай Социалистическай Республикалар Союзының Ӧӧн толдырығ комитедінің Чарадиинаң 1988 чылда Аарлас Тании орнына тӧстелген[4]. 1994 чылның кӧрік айының 2-ҷі кӱнінде Халып:Iw3 442 № Чахии хоостыра Россияда совет орденіне тӧӧй Аарлас ордені тӧстелген[5].
Аарлас орденнің статузы
Россия Федерациязы Президентінің 2010 чылның ӱртӱн айының 7-ҷі кӱнінде (тӱз. 2023 чылның ӱртӱн айының 9-ҷы кӱнінде) сыххан 1099 № чахии хоостыра Аарлас орденінің статуды (латин тілінең statuo — чарадығ аларға) кирілген[2].
Пічік хоостыра, Аарлас орденінең Россия чуртағчылары, пасха хан чирі кізілері, чаа-имнег кирее паза ӱгредіг учреждениелері сыйыхтатчалар[2]:
- улуғ маңнаныс ӱчӱн, промышленностьтағы, пӱдіріг киреендегі, энергетикадағы, аал хонииндағы паза пасха киректердегі алынҷа производство чидіглері ӱчӱн, хайзылары Россия регионнарының тиліс синін кӧдірібіскеннер
- наука-істезіг тоғызындағы чидіглер ӱчӱн, хайзылары Россия Федерациязының хайзы наука отрасльларында кӧріндіре артығына ағылчалар
- Халып:Iw3 тилізіне улуғ хозым иткен ӱчӱн, хайзы Россиядағы ӱгредігнің качествозын, тимненіс системазын паза специалисттерні хатап тимнирін чахсыландырарға, ідӧк хырығ озаринда чир-суубыстағы пӧзік ӱгредіг заведениелерінің чоннар аразындағы синін кӧдірерге кӧріл парған
- Чир-суубыстың культуразының, искусствозының, тархынының тилізіндегі чидіглер ӱчӱн, хайзылары тӧреен чир-сууна хынызын, Россиядағы чииттернің культура-гуманитарий тилізін ӧскірерге полысханнар
- пӧзік чидіглер спортын, ідӧк олғаннар паза чииттер спортын сабландырарында паза тилідерінде хозым иткен ӱчӱн, хайзылары Россия Федерациязына хайзы спорт кӧрімнерінде тилекей синінде пастағҷылар санында поларға хабасханнар[6].
Россия Президентінің 2019 чылның сілкер айының 6-ҷы кӱнінде сыххан 208 № Чахии хоостыра, Халып:Iw3 алғым тилізі ӱчӱн Аарлас орденінең хазнаның имнег организацияларын сыйыхтирға чарир[6][3].
Россия Президентінің 2019 чылның хосхар айының 21-ҷі кӱнінде сыххан 293 № Чахии хоостыра, чир-чайаандағы паза техногеннай сағыбаан киректерде Россия чуртағҷыларын арачылирында, ӧрттең хорғыс чох поларында чидіге читкен ӱчӱн, Аарлас орденінең Россияның МЧС-ның аймах частьтары паза пӧліктері, Россия Федерациязының ӧртең тоғыр службазының подразделениелері сыйыхтатчалар[6][3].
Орденні ал чӧрер оңдайы
Хазна сыйии — Аарлас ордені кӧксінің сол саринда хазаларға кирек. Россия Федерациязының пасха орденнері пар полза, «Талайдағы киректер ӱчӱн» орден танииның соонда поларға кирек[7][6]. Кӱннің сай ал чӧрілчетсе, Аарлас орденінің хобырылғанын кизерге чарадылча, ол «Талайдағы киректер ӱчӱн» орденнің копиязы (миниатюразы) соонаң хаптырылча[8].
Аарлас ордені форманың планказына кизілчетсе, пу иң пӧзік сыйых «Талайдағы киректер ӱчӱн» орденнің лента соонда хазалча. Олаңай кип-азахта кизілчетсе, розеткаа тӧӧй орденнің лентазы кӧксінің сол саринда хазалча[6][3].
Аарлас орденінің тастындағы кӧрімі
Аарлас ордені — тегілек медальоннығ сигіс пулуңнығ кірес. Анда Россия Федерациязының хазна гербінең лавровай венок хоосталых. Орден кӱмӱснең паза эмальнаң иділген. Аның диаметрі 42 мм. Аарлас орденінің арған саринда идентификация номері пазылған[9].
Ӧнетін кӧлечке паза тизігі полызиинаң орден пис пулуңнығ колодканаң піріктірілче. Ол чалбаа 24 мм ах чоллығ кӧк торғы лентанаң тартылых[9].
Правилолар хоостыра, Аарлас орденінің миниатюразы (хобырылғаны) колодкада ал чӧрілче. Кірес аразы 15,4 мм читче. Колодка пӧзии — 19,2 мм, ӱстӱндегі сариның узуны 10 мм читче, хыриларындағы сариның узуны — 16 мм. Аарлас орденінің лентазы формада ал чӧрілчетсе, планка пӧзии 8 мм поларга кирек, лента чалбаа — 24 мм[6][9].
Аарлас орденінің кавалерлері
Россия Федерациязында пастағы Аарлас орден кавалерлері Халып:Iw3 спортсменнері паза тренерлері полыбысханнар[10].
Кӱскӱде 1996 чылда Чечня Республикадағы инфраструктураны хатап табырах пӱдірген ӱчӱн, Аарлас орденіне 20 азыра чаа пӱдірігҷізі паза инженері турысхан[8].
Анын алнында, 1995 чылда, Халып:Iw3 соондағы саайларны чох иткен ӱчӱн, пу пӧзік хазна сыйиина тілег-арачыланыс операциязын апарған МЧС-ның прай отряды турысхан[11][8].
1996 чылда хосхар айында амғы театр искусствозына хозым иткен ӱчӱн, чииттерні эстетика саринаң ӧскірчеткен ӱчӱн Аарлас орденінең Москвадағы «Современник» театр сыйыхтатхан[12].
1996 чылда Прибалтика хазналарының таможня хырығларын пӱдірген ӱчӱн Аарлас орденіне Санкт-Петербургтың мэрінің пастағы орынҷызы Владимир Путин турысхан[13].
2003 чылда музыка искусствозының тилізіне хозым иткен ӱчӱн Аарлас орденінең СССР-ның чон артизі, композитор Муслим Магомаев сыйыхтатхан[14]. Ікі хати (2010 паза 2014 чч.) пӧзік спорт чидіглері ӱчӱн Аарлас орденіне саблығ Россия фигуризі Евгений Плющенко турысхан[15].
2023 чылда Россия Федерациязының Президенті Владимир Путин Аарлас орденінең Дамба Аюшеевті; Луганск Чон Республиказының хазна ӱлгӱзінің законнар пирҷең органының кізізі Ольга Басты; «Объединённая двигателестроительная корпорация» АО-ның токарьы Николай Савельевті сыйыхтаан[16].
Алған орын
Литература
Ссылкалар
Халып:Государственные награды Российской Федерации
- ↑ Халып:Cite web
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Халып:Cite web
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Халып:Cite web
- ↑ Халып:Cite web
- ↑ Халып:Cite web
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Халып:Cite web
- ↑ Халып:Cite web
- ↑ 8,0 8,1 8,2 Халып:Cite web
- ↑ 9,0 9,1 9,2 Халып:Cite web
- ↑ Халып:Cite web
- ↑ Халып:Cite web
- ↑ Халып:Cite web
- ↑ Халып:Cite web
- ↑ Халып:Cite web
- ↑ Халып:Cite web
- ↑ Халып:Cite web