Позырах

Худай чир ӱстӱн чайаанының пастағы кӱні («позырах») (Халып:Библия). Юлиус Шноррның гравюразы

Позырах Воскресе́нье — чечіме паза пас кӱн аразындағы кӱн.

Сӧстің сыхханы

Пір версия хоостыра, орыс тіліне сӧс христиан киртінізінің кибірінҷе килген, ол грек тіліндегі «ανάστασης» сӧстің кальказы полча, ол «айланғаны» (Халып:Lang-ru) тіп тілбестелче.

Пасха версия хоостыра, «тірілдірерге» иділіс пурунғыдаң паза иргі славяннар язычествозындағы «крѣсати» алай «воскрешать» (производное от «кресѣ» — иірілдірері, хазых) килген.

Орыс тілінең пасха прай Халып:Iw3, позырах «неделя» адалча (Халып:Lang-cu, Халып:Lang-pl, Халып:Lang-uk, Халып:Lang-be, Халып:Lang-cs Халып:Nobr), пір дее ниме итпинчеткен кӱн.

Позырахтың мӱчелдегі орны

Иудей паза христиан киртіністерінің мӱчелі хоостыра, позырах неделяның пастағы кӱні полча, ол «читінҷі кӱн», чечіменің соонҷа парча. Рим империязында пастағы христиан императоры Константин 321 чылда позырахты неделяның пастағы паза тынағ кӱні чіли турғысхан.

Кӧп тіллерде позырах «пастағы кӱн» полча. Грек тілінде пас кӱн, тӧӧй кӱн, саарсых, тӧрт хоных — Δευτέρα, Τρίτη, Τετάρτη паза Πέμπτη — «ікінҷі», «ӱзінҷі», «тӧртінҷі» паза «пизінҷі» кӱннер полчалар. Іди позырах хаҷан-да Πρώτη, «пасталғаны» чіли оңналған. Амғы грек ады — Κυριακή (Кирьяки) — «Худай кӱнін» таныхтапча, Κύριος (Кириос) — «Худай» (Халып:Lang-ru).

Амғы туста Европада позырах неделяның халғанҷы кӱні полча. Чоннар аразындағы ISO 8601 стандарт хоостыра, пас кӱн неделяның пастағы кӱніне саналча, позырах — халғанҷызына. США-да, Израильде, Канадада, хайзы Африкадағы хазналарда ол пастағы кӱн полча. СССР-да неделяның халғанҷы кӱні полған.

Культура кибірлері

Мадридте позырахта иртчеткен питуктар тудызы, «Harper’s Weekly» гравюра, 1873 ч.

Христиан киртінізі кибірліг хазналарда позырахта правительство учреждениелерінің кӧп сабазы чабых. Пос фирмаларының паза садығ тураларының тоғыс тузы ідӧк хызырылча.

Россияда парламент паза президент табығлары ідӧк позырахта иртче. Бельгиядағы паза Перудағы табығлар ідӧк позырахха килісче.

Тайскай кӱн мӱчелі хоостыра, позырахнаң хызыл ӧң палғалыстығ.